Artikelen      Histoforum      Lesmateriaal      Community      Vaklokaal 

Tijdvak 10 Tijd van televisie en computers (1950-2000)

Tweede helft van de twintigste eeuw

Kenmerkende aspecten:

  • De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.

  • De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.

  • De eenwording van Europa.

  • De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.

  • De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

 

Albert van der Kaap, Enschede, albert@vanderkaap.org      

Enduring understanding

Om welke enduring understanding gaat het in dit tijdvak?

Nadat een paar eeuwen lang eerst de Spanjaarden en Portugezen en later de Engelsen en Fransen de wereld hadden gedomineerd, namen de Russen en Amerikanen deze dominantie in de twintigste eeuw over. Toch duurde het even voor dit zichtbaar werd. De Amerikanen gingen zich op het eind van de negentiende eeuw bemoeien met Azië en namen deel aan W.O.I. Ook Rusland nam deel aan W.O.I. Nadat deze oorlog echter trokken de Amerikanen zich terug op het Fortress America en concentreerden de Russen zich op de consolidatie van de revolutie in eigen land. De Tweede Wereldoorlog bracht hierin definitief verandering, Niet alleen in Europa, maar ook elders in de wereld gingen beide landen het politieke wereldtoneel domineren. In Europa verliep deze ontwikkeling parallel aan steeds meer economische, politieke en militaire samenwerking. Buiten Europa verliep deze ontwikkeling parallel aan de dekolonisatie van Afrika en Azië. 

Tussen 1945/47-1989 stonden de beide wereldmachten, de democratische en kapitalitische V.S. en de totalitaire en communistische S.U., overal in de wereld vijandig tegenover elkaar. Beiden wilden het wereldtoneel domineren en beiden waren bang voor elkaar. Een politiek van indamming van de kant van de V.S. en het aanleggen van een bufferzone door de S.U., alsmede een grootschalige wapenwedloop was hiervan het gevolg.

In Nederland leidde de groeiende economische welvaart vanaf, vooral,  de jaren zestig tot allereli sociaal-economische en culturele (godsdienstige) veranderingen en een multiculturele (multi-religieuze) samenleving.

Kenmerkende aspecten

  • De groene kenmerkende aspecten hebben betrekking op het basisonderwijs

  • De blauwe kenmerkende aspecten hebben betrekking op de onderbouw van het voortgezet onderwijs

  • De rode kenmerkende aspecten hebben betrekking op de tweede fase

Essential Questions 

  • Kun je (over) leven in een totalitaire staat?

  • Begon de Koude Oorlog in 1917 of in in 1947?

  • Was de Koude Oorlog een absurditeit (= dwaasheid, idiotie, ongerijmdheid, onzinnigheid)?

Basisconcepten

In de meeste tijdvakken kun je voor de vijf basisconcepten (macht, oorlog, godsdienst, kunst en levensonderhoud) telkens dezelfde vragen stellen.

macht oorlog godsdienst kunst levensonderhoud
tijdvak 10 Koude Oorlog          
  Dekolonisatie          
  Europese eenwording          
  Welvaart en sociaal-culturele veranderingen          
  multiculturele samenleving          

Wat komt eraan de orde

  • De belangrijkste internationale ontwikkelingen op wereldschaal:

    • de Koude Oorlog

    • de dekolonisatie

    • de Europese eenwording

  • de toenemende welvaart en de sociaal-culturele veranderingen die daar het gevolg van waren (o.a. individualisering en secularisatie)

  • het onstaan van pluriforme en culturele samenlevingen, bijvoorbeeld in Nederland

Kaarten

Klik op de kaart van de Koude Oorlog  voor een vergroting

Klik op de kaart van de Koude Oorlog in 1959 voor een vergroting

Lesmateriaal

Basis

Extra

  • De Koude Oorlog 1

  • De Koude Oorlog 2
    Een serie onderzoeksopdrachten over de Koude Oorlog waaruit de docent een keuze kan maken.

  • De muur
    In deze opdracht onderzoeken de leerlingen de vraag of de Berlijnse muur een belangrijk historisch monument was.

  • Inval in Hongarije

  • Enola Gay
    Leerlingen beoordelen vanuit verschillende perspectieven het historisch belang van het werpen van de eerste atoombom

Powerpoint

Filmpjes

Hulpmiddelen

 

 Contexten

  • de hele wereld

  • kapitalistische vs. communistische wereld

  • Nederland

 Leerdoelen

  • je kunt een relatie leggen tussen het begrip dekolonisatie en de Tweede Wereldoorlog

  • je kunt een relatie leggen tussen het begrip dekolonisatie en het verminderen van de wereldwijde macht van West-Europese landen

  • je kunt begrippen als indammingspolitiek (containment), Truman-doctrine, Marshall-hulp, de Muur en domino-theorie in verband brengen met de Koude Oorlog

  • je kunt inhoud geven aan de begrippen pluriforme en multiculturele samenleving

  • je kunt een relatie leggen tussen de sociaal-culturele veranderingsprocessen en de toenemende welvaart

 Inhoudelijke (unieke) begrippen

  • Koude Oorlog

  • Containment politiek

  • Truman doctrine

  • Marshall plan

  • Domino-theorie

  • Korea oorlog

  • Vietnam oorlog

  • Cuba crisis

  • Europese Unie

  • Berlijn

  • Sovjet Unie

 Inhoudelijke (generieke) begrippen

 Meta-concepten (second-order concepten)

Continuïteit/verandering

  • je kunt de veranderingen noemen die er in internationale machtsverhoudingen optraden

Oorzaak/gevolg

  • je kent oorzaken van de dekolonisatie

  • je kent oorzaken van het ontstaan van de Koude Oorlog

  • je (her)kent oorzaken van het ontstaan van een pluriforme en multiculturele samenleving in Nederland

Historisch belang

  • je kunt het historisch belang van een gebeurtenis, ontwikkeling of bouwwerk (bijvoorbeeld de bouw van de muur in Berlijn of het gooien van de eerste atoombom) beargumenteren

Bewijs (bronnen)

  • je kunt historisch redeneren over aspecten van de Koude Oorlog aan de hand van bronnen

Tijd en plaats  

Copyright:  Albert van der Kaap, 2010