Artikelen Histoforum Lesmateriaal Community Vaklokaal
|
Tijdvak 3 Tijd van monniken en ridders (500-1000)
Kenmerkende aspecten:
|
De
vroege middeleuwenAlbert van der Kaap, Enschede, albert@vanderkaap.org
Enduring understanding
Om welke enduring understanding gaat het in dit tijdvak?
Door de val van het Romeinse Rijk
en de volksverhuizingen zag de kaart van Europa er in de
periode 500-1000 heel anders uit dan daarvoor. Hetzelfde gold voor de
samenleving. Europa werd weer een landbouw samenleving
zonder veel handel en zonder grote steden. De agrarische
samenleving was georganiseerd via het hofstelsel en
horigheid.
Het christendom dat in het Romeinse Rijl de
staatsgodsdienst was geworden werd in deze periode
verder verspreid over Europa en de christelijke
godsdienst speelde een grote rol in de samenleving. Dat
was o.a. zichtbaar in de vele kerken, maar ook in de kloosters.
In het Midden-Oosten ontstond in de zevende eeuw een
nieuwe godsdienst, de Islam, die zich daarna snel over
het Midden-Oosten en Noord-Afrika verspreidde.
Het bestuur was georganiseerd in een feodaal stelsel.
Hogere edelen hadden een deel van hun bestuurlijke macht
afgegeven aan lagere edelen in ruil voor militaire
bestand. In de loop van de tijd raakte het bestuur
hierdoor steeds meer versnipperd.
Kenmerkende aspecten en leerdoelen
-
De groene kenmerkende aspecten en leerdoelenhebben betrekking op het basisonderwijs
-
De blauwe kenmerkende aspecten en leerdoelen hebben betrekking op de onderbouw van het voortgezet onderwijs
-
De rode kenmerkende aspecten en leerdoelen hebben betrekking op de tweede fase
Essential Question
-
Hadden de boeren in de vroege middeleeuwen een zwaar leven?
-
Was de katholieke kerk in de middeleeuwen een politieke organisatie?
Basisconcepten
In de meeste tijdvakken kun je voor de vijf basisconcepten (macht, oorlog, godsdienst, kunst en levensonderhoud) telkens dezelfde vragen stellen.
| macht | oorlog | godsdienst | kunst | levensonderhoud | ||
| tijdvak 3 | christendom | |||||
| islam | ||||||
| hofstelsel | ||||||
| feodalisme |
Wat komt aan de orde?
-
Na de val van het West-Romeinse Rijk ( en de volksverhuizingen) verdwenen de meeste steden in West-Europa. Ook verdween de handel en het geld.
-
Er ontstond een sterk agrarische en autarkische samenleving, georganiseerd via het hofstelsel en horigheid.
-
In deze periode werd West-Europa langzamerhand gekerstend en er ontstonden kloostergemeenschappen.
-
Het feodalisme was de dominante bestuursvorm, waarbij zowel edelen als geestelijken optraden als leenmannen.
-
In de Arabische wereld ontstond de islam.
Kaarten
Klik op de kaart voor een vergroting
Klik op de kaart voor een vergroting
Verspreiding van de Islam rond 750 Lesmateriaal
Basis
-
Boeren in de middeleeuwen
Een opdracht over het werk van boeren in de middeleeuwen aan de hand van afbeeldingen uit het Luttrell Psalter dat werd gemaakt rond 1325 in opdracht van Sir Geoffrey Luttrell van Irnham in Lincolnshire om het dagelijks leven op zijn domein in beeld te brengen. -
Getijdenboek
In deze queeste gaan leerlingen met behulp van het getijdenboek, Les tres riches heures du Duc de Berry, op zoek naar informatie over het dagelijks leven in de Middeleeuwen. -
Geloven in Brugge (havo/vwo)
Multimediale opdrachten over geloven in de vroege (en late) middeleeuwen. -
Geloven in Brugge (vmbo)
Multimediale opdrachten over geloven in de vroege (en late) middeleeuwen.
Extra
-
Boerendobbelspel
Leerlingen maken in groepjes een spel over het leven in de vroege middeleeuwen -
De moord op Bonifatius
Leerlingen doen onderzoek naar de kerstening van Nederland en ze onderzoeken hoe belangrijk de moord op Bonifatius in 754 bij Dokkum voor dat onderzoek is. -
De Vikingen
Diverse opdrachten over de Vikingen -
Monniken (tweede fase)
Opdrachten bij een tv serie over de middeleeuwen (die op DVD is verschenen) van Terry Jones
Powerpoints
Hulpmiddelen
Contexten
samenleving van boeren in West-Europa
christelijke samenleving
-
de Arabische wereld
Leerdoelen
-
je kunt begrippen als autarkie, en horigheid uitleggen in relatie tot het begrip hofstelsel
-
je kunt met argumenten aangeven of de boeren in de vroege middeleeuwen een zwaar leven hadden
-
je kunt uitleggen wat een feodaal georganiseerde samenleving is
-
je weet (op hoofdlijnen) waar de islam is ontstaan en hoe de islam zich in de eeuwen daarna verspreidde over grote delen van de wereld
-
je kent de belangrijkste pijlers van de islam
Inhoudelijke (unieke) begrippen
horigen
-
herendiensten
domein
-
autarkie
-
leenstelsel/feodale stelsel
leenheer
leenman
vazal
gouw
hofstelsel
ridder
kerk
-
Clovis
Karel de Grote
Bonifatius
Willibrord
Volksverhuizing
Inhoudelijke (generieke) begrippen
-
beschaving
boeren
priester
ambtenaren
samenleving
maatschappij
staat
status
landbouw
leger
ritueel
ceremonie
cultus
cultuur
wet
-
Islam
-
Mohammed
-
Koran
-
Kaaba
-
Mekka
-
Medina
-
Arabieren
-
kerstening
-
(gelaagde) samenleving
-
adel
-
vorst
-
koning/keizer
-
paus
-
gezag
-
geestelijkheid
-
klooster
-
abt/abdis
-
monnik
-
non
-
kasteel/burcht
Meta-concepten (second-order concepten)
Continuïteit/verandering
-
welke veranderingen traden er in de Westeuropese samenleving op als gevolg van het verdwijnen van het Romeinse Rijk?
-
wat bleef hetzelfde?
-
in hoeverre was er bij de kerstening van West-Europa sprake van verandering en continuïteit?
Tijd en plaats
De tien tijdvakken
Copyright: Albert van der Kaap, 2010