Artikelen      Histoforum      Lesmateriaal      Community      Vaklokaal 

Tijdvak 8 Tijd van burgers en stoommachines (1800-1900)

Negentiende Eeuw 

Kenmerkende aspecten:

  • De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.

  • Discussies over de ‘sociale kwestie’.

  • De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.

  • De opkomst van emancipatiebewegingen.

  • Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.

  • De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

 

Albert van der Kaap, Enschede, albert@vanderkaap.org     

Enduring understanding

Om welke enduring understanding gaat het in dit tijdvak?

De negentiende eeuw wordt gekenmerkt door twee grote ontwikkelingen. In de eerste plaats de industrialisering van de samenleving, de sociaal-economische gevolgen daarvan en de relatie met het modern imperialisme. In de tweede plaats de democratisering van de samenleving die niet los gezien kan worden van zowel de ideeën van de Verlichting en de Franse Revolutie als van de gevolgen van de industrialisering.

Kenmerkende aspecten en leerdoelen

  • De groene kenmerkende aspecten en leerdoelen hebben betrekking op het basisonderwijs

  • De blauwe kenmerkende aspecten en leerdoelen hebben betrekking op de onderbouw van het voortgezet onderwijs

  • De rode kenmerkende aspecten en leerdoelen hebben betrekking op de tweede fase

Essential Questions

  • Werd het leven voor mensen eenvoudiger/plezieriger als gevolg van de industrialisering van de samenleving? 

  • De industrialisering was/is een zegen voor de mensheid? 

  • Is de democratie de beste regeringsvorm?

Basisconcepten

In de meeste tijdvakken kun je voor de vijf basisconcepten (macht, oorlog, godsdienst, kunst en levensonderhoud) telkens dezelfde vragen stellen.

macht oorlog godsdienst kunst levensonderhoud
tijdvak 8 Industriële Revolutie          
  Sociale Kwestie          
  Modern imperialisme          
  Emancipatie          
  democratisering          
  politiek- maatschappelijke bewegingen          

Wat komt  aan de orde 

Het centrale thema thema in de negntiende eeuw is de industrialisering van de samenleving en de sociaal-economische en politieke gevolgen daarvan.

  • De (oorzaken van de) industrialisatie

  • de (sociaal-economische en politieke) gevolgen van de industrialisatie voor de samenleving

  • modern imperialisme in relatie tot de industrialisatie

  • de democratisering van de samenleving/uitbreiding van het kiesrecht tot algemeen kiesrecht (mannen en vrouwen)

  • ontstaan van (socialistische en feministische) emancipatiebewegingen

  • ontstaan van politieke partijen en ideologieën

  • ontstaan van liberalisme als uitwerking van het burgerlijk vrijheidsideaal

  • ontstaan van nationalisme als uitwerking van het ideaal van zelfbeschikking van volken

  • ontstaan van confessionalisme als reactie op verlicht denken

Kaarten

Lesmateriaal

Basis

Extra

  • Kinderarbeid
    Leerlingen doen onderzoek naar (de gevolgen van) kinderarbeid in Engeland in de negentiende eeuw en houden vervolgens een debat over het onderwerp.
    De webquest Kinderarbeid kent vier versies. Het product van versie 1 en 3 is een klassikale discussie, in de versies 2 en 5 maken de leerlingen in groepjes een onderzoeksverslag.

  • Albert Hahn en de Industriële Revolutie
    Opdrachten bij spotprenten van Albert Hahn over de gevolgen van de industrialisatie van de samenleving

  • Uitvindingen in de textielindustrie
    Opdrachten bij uitvindingen uit de begintijd van de industrialisatie. Leerlingen leren hoe de diverse uitvindingen met elkaar samenhangen.

  • New Lanark
    Opdrachten bij uitvindingen uit de begintijd van de industrialisatie. Leerlingen leren hoe de diverse uitvindingen met elkaar samenhangen.

  • Algemeen kiesrecht
    In de strijd van de (fabrieks)arbeiders voor betere leefomstandigheden (wat betreft bijvoorbeeld wonen en werken) speelt de strijd voor het algemeen kiesrecht een belangrijke rol. Deze strijd werd onderwerp van een groot aantal spotprenten. Deze opdrachten hebben betrekking op een aantal daarvan.

  • Vrouwenkiesrecht
    In dezelfde tijd waarin (fabrieks)arbeiders streden voor betere leefomstandigheden (wat betreft bijvoorbeeld wonen en werken) streden vrouwen voor de invoering van het vrouwen kiesrecht. Dat de strijd van de vrouwen voor het kiesrecht op nogal wat weerstanden stuitte blijkt uit een groot aantal spotprenten. Deze opdrachten hebben betrekking op een aantal daarvan.

Powerpoint

Filmpjes

Hulpmiddelen

 

 

 Contexten

  • Het industrialiserende West-Europa

  • Afrika en Azië

 Leerdoelen

  • Je kent de belangrijkste kenmerken van een industriële productiewijze

  • Je kunt een relatie leggen tussen de industrialisering van de samenleving en de sociale kwestie

  • Je kunt aangeven welke visie liberalen, socialisten en confessionelen hadden op de sociale kwestie

  • Je kunt een relatie leggen tussen de sociale kwestie en de strijd voor het algemeen kiesrecht

  • Je kunt een relatie leggen tussen de industrialisering van de samenleving en de (vrouwen) emancipatie

  • Je kunt een relatie leggen tussen de industrialisering van de samenleving en het modern imperialisme

  • Je kunt aangeven wat de opkomst van het nationalisme betekende voor staatkundinge en politieke ontwikkelingen in Europa

 Inhoudelijke (unieke) begrippen

  • industriële revolutie

  • sociale kwestie

  • modern imperialisme

  • ministeriële verantwoordelijkheid

  • Karl Marx

  • Thorbecke

 Inhoudelijke (generieke) begrippen

  • levensonderhoud

  • beschaving

  • landbouw

  • industrie

  • samenleving

  • maatschappij

  • staat

  • godsdienst/religie

  • macht

  • kiesrecht

  • vrouwenkiesrecht

  • grondwet

  • revolutie

  • imperium

  • liberalisme

  • confessionalisme

  • socialisme

  • communisme

  • feminisme

  • emancipatie 

 Meta-concepten (second-order concepten)

Continuïteit/verandering

  • je kunt aangeven welke veranderingen er als gevolg van de industrialisering van de samenleving optraden 

Oorzaak/gevolg

  • je kent oorzaken van de slechte situatie van de arbeiders

Bewijs (bronnen)

  • je kunt spotprenten analyseren

Tijd en plaats 

Copyright:  Albert van der Kaap, 2010